چرا خارجی ها تعارف فارسی را نمی فهمند؟!

چرا خارجی‌ها تعارف‌فارسی‌ را نمی‌فهمند ؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

چکیده‌ : تعارف‌ یکی‌ از مسائل‌ مهمی‌ است‌ که‌ دانستن‌ آن‌ برای‌ فارسی‌آموزان‌ خارجی‌ضروری‌ به‌ شمار می‌رود. در این‌ مختصر، نگارنده‌ قصد دارد مشخص‌ کند چرافارسی‌آموزان‌ خارجی‌ نمی‌توانند تعارف‌ فارسی‌ را بفهمند یا خوب‌ متوجه‌شوند.ابتدا دربارة‌ نظریه‌ ادب‌ همگانی‌، که‌ توسط‌ براون‌ و لوینسون‌ مطرح‌ شدسخن‌ می‌رود و بعد پدیدة‌ تعارف‌ براساس‌ این‌ نظریه‌ مورد بررسی‌ قرار می‌گیرد. دراین‌ بخش‌ به‌ این‌ پرسش‌ پاسخ‌ داده‌ می‌شود که‌: آیا تعارف‌ فارسی‌ در چارچوب‌نظریة‌ ادب‌ قرار می‌گیرد؟ بخش‌ سوم‌ به‌ دستگاه‌ ضمیر و فعل‌ می‌پردازد ومهم‌ترین‌ نقش‌های‌ تعارف‌ و فرق‌ آن‌ با ادب‌ عمومی‌ را آشکار می‌کند. سرانجام‌،سه‌ علت‌ اصلی‌ برشمرده‌ و راه‌حل‌ ممکن‌ ارائه‌ می‌شود.

 

 کلید واژه‌ها:  تعارف‌، نظریة‌ ادب‌، حیثیت‌، فارسی‌آموزان‌ خارجی‌، دستگاه‌ ضمیر، دستگاه‌ فعل‌، وجه‌ هم‌کنش‌.

 

 مقدمه‌

 یکی‌ از شرکت‌کنندگان‌ دورة‌ دانش‌افزایی‌ زبان‌ و ادبیات‌ فارسی‌ جمله‌ای‌ را گفت‌ که‌ به‌خوبی‌ دیدگاه‌ یک‌ خارجی‌ را دربارة‌ تعارف‌ در زبان‌ فارسی‌ نشان‌ می‌دهد. این‌ خانم‌ می‌گوید: «قبل‌ از آمدن‌ به‌ ایران‌ فکر می‌کردم‌ که‌ یک‌ سلام‌ گفتن‌ برای‌ یک‌ روز کافی‌ است‌، اما حالا می‌بینم‌ که‌ سلام‌ گفتن‌ و تشکر کردن‌ اینجا حد ندارد  ».

 معمولاً فارسی‌آموزان‌ خارجی‌ تعارف‌ فارسی‌ را نمی‌شناسند و این‌ مسأله‌ باعث‌ می‌شود که‌ آن‌ها در تعارف‌ تفریط‌ ــ یا گاهی‌ اوقات‌ حتی‌ افراط‌ ــ کنند. از طرف‌ دیگر، کافی‌ است‌ به‌ یک‌ ایرانی‌ بگویید خسته‌ نباشید تا او بگوید: «چقدر با استعدادید، تعارف‌ را بلد هستید». این‌ نکته‌ به‌خوبی‌ ارزش‌ و اهمیت‌ تعارف‌ را در زندگی‌ ایرانیان‌ منعکس‌ می‌کند.

 هر زبانی‌ ویژگی‌های‌ خاصی‌ دارد و یکی‌ از ویژگی‌های‌ زبان‌ فارسی‌ وجود عبارات‌ مؤدبانه‌ای‌ است‌ که‌ عمدتاً برای‌ فارسی‌آموزان‌ خارجی‌ مشکلاتی‌ پیش‌ می‌آورد و هنگام‌ ارتباط‌ با فارسی‌زبانان‌، باعث‌ سوءتفاهم‌ می‌شود. عبارات‌ مؤدبانه‌ در همة‌ زبان‌های‌ جهان‌ وجود دارد و تنها این‌ نکته‌ نمی‌تواند باعث‌ مشکلات‌ و سوءتفاهم‌ شود. با این‌ حال‌ می‌بینیم‌ که‌ خارجیان‌ مقیم‌ در ایران‌ در هم‌کنش‌ با ایرانیان‌ با سختی‌های‌ زبانی‌ روبه‌رو می‌شوند و بیشتر آن‌ سختی‌ها متعلق‌ به‌ این‌ عبارات‌ است‌. هدف‌ این‌ مقاله‌ پیدا کردن‌ مهم‌ترین‌ علت‌های‌ چنین‌ مشکلاتی‌ است‌ که‌ فارسی‌آموزان‌ خارجی‌ در ایران‌ با آن‌ روبه‌رو می‌شوند. برای‌ این‌ که‌ کاملاً این‌ موضوع‌ را بفهمیم‌، اول‌ باید به‌ نظریة‌ ادب‌ عمومی‌   بپردازیم‌. بنابراین‌، در بخش‌ اول‌ به‌ بررسی‌ این‌ نظریه‌ می‌پردازیم‌. در بخش‌ دوم‌ خواهیم‌ دید چه‌قدر «تعارف‌» در زبان‌ فارسی‌ وارد قالب‌ نظریة‌ ادب‌ می‌شود و آیا این‌ نظریه‌ به‌ همه‌ پرسش‌های‌ زمینه‌ خود جواب‌ می‌دهد یا خیر. در این‌ بخش‌ نظرات‌ بعضی‌ از زبان‌شناسان‌ ایرانی‌ و خارجی‌ را راجع‌ به‌ این‌ موضوع‌ می‌آوریم‌ و هم‌چنین‌ ترجمة‌ کلمة‌ «تعارف‌» را به‌ زبان‌ انگلیسی‌ بررسی‌ می‌کنیم‌. مقاله‌های‌ زیادی‌ دربارة‌ تعارف‌ از جنبة‌ زبان‌شناسی‌ به‌ رشتة‌ تحریر درآمده‌ ــ بعضی‌ از آن‌ها به‌ قلم‌ خود ایرانی‌ها و بعضی‌ دیگر به‌ قلم‌ خارجی‌ها ــ اما کم‌تر کسانی‌ هستند که‌ به‌ قضیة‌ تعارف‌ و فهمیدن‌ آن‌ از طرف‌ غیرفارسی‌زبانان‌ توجه‌ کرده‌ باشند. ترجمة‌ انگلیسی‌ کلمة‌ «تعارف‌» و سعی‌ برای‌ گذاشتن‌ آن‌ در قالب‌ نظریه‌ای‌ که‌ از آن‌ تنگ‌تر است‌، باعث‌ فهمیدن‌ نادرست‌ این‌ پدیده‌ شده‌ است‌ که‌ دلیل‌ آن‌ ارائه‌ خواهد شد. در بخش‌ سوم‌ مقاله‌، با ارائة‌ نمونة‌ افعال‌ و ضمایر زبان‌ فارسی‌ نشان‌ خواهیم‌ داد که‌ خود زبان‌ بهترین‌ پاسخ‌ را به‌ این‌ پرسش‌ می‌دهد و جنبه‌های‌ دیگر مسأله‌، اگرچه‌ قابل‌ توجه‌ است‌ و نمی‌توان‌ از آن‌ها چشم‌پوشی‌ کرد، به‌ اندازة‌ عامل‌ زبان‌ اهمیت‌ ندارند.

 منظور از خارجی‌ها در این‌ مقاله‌، غربی‌ها و اروپایی‌هایی‌ هستند که‌ با زبان‌ فارسی‌ سر و کار دارند، زیرا بیشتر غربی‌ها در این‌باره‌ تحقیق‌ کرده‌اند و دیگر آن‌ که‌ در شرق‌ ممکن‌ است‌ زبان‌ یا زبان‌هایی‌ پیدا شود که‌ بیشتر از فارسی‌ این‌ نکته‌ را شامل‌ شود، اگرچه‌ از محتوای‌ کتاب‌ها و گفت‌وگو با شرقی‌ها به‌ نظر می‌رسد که‌ از این‌ لحاظ‌ نظیر زبان‌ فارسی‌ در کل‌ جهان‌ کم‌تر پیدا می‌شود.

 

 1. نظریة‌ ادب‌

 نظریة‌ ادب‌ را می‌توان‌ به‌ عنوان‌ یکی‌ از مهم‌ترین‌ و مؤثرترین‌ نظریه‌های‌ زبان‌شناسی‌ در 20 سال‌ اخیر معرفی‌ کرد. گرایش‌ به‌ این‌ نظریه‌ چندان‌ است‌ که‌ می‌توان‌ آن‌ را زیرشاخة‌ مستقل‌ منظورشناسی‌   دانست‌. درحقیقت‌ می‌توان‌ آن‌ را به‌ عنوان‌ پیوندی‌ میان‌ منظورشناسی‌ و جامعه‌شناسی‌ زبان‌ خواند. نظریة‌ ادب‌ توسط‌  براون‌  و  لوینسون‌  (1987) تبیین‌ و عرضه‌ شده‌ است‌. ادب‌، راهکار عباراتی‌ است‌ که‌ در محاورة‌ روزمره‌ بین‌ همة‌ مردم‌ و در همة‌ فرهنگ‌ها به‌کار می‌رود. بنابر این‌ نظریه‌، هدف‌ از به‌کار بردن‌ راهکارهای‌ مذکور، حفظ‌ حیثیت‌ مخاطب‌ است‌. کلمة‌ «حیثیت‌» ترجمة‌ کلمة‌ انگلیسی‌  Face ، به‌ معنی‌ تصویری‌ است‌ که‌ شخصی‌ از هویت‌، ارزش‌ و استعداد خود دارد. این‌ کلمه‌ در زبان‌ انگلیسی‌ پیشینة‌ بسیار جالبی‌ دارد. می‌گویند در قرن‌ هیجدهم‌ میلادی‌ مردها و زن‌های‌ متعلق‌ به‌ سطح‌ بالای‌ جامعه‌، صورت‌ خود را بسیار آرایش‌ می‌کردند و مواد آرایشی‌ زیادی‌ روی‌ صورت‌ می‌گذاشتند، همه‌ به‌ این‌ امید که‌ به‌همدیگر مهر بورزند و از آن‌ جایی‌ که‌ به‌ندرت‌ به‌ حمام‌ می‌رفتند، آن‌ ساخت‌ مواد آرایشی‌ روزبه‌روز روی‌ صورتشان‌ ضخیم‌ و ضخیم‌تر می‌شد. درجشن‌ها، اگر نزدیک‌ به‌ آتش‌ می‌شدند، مواد آرایشی‌ آب‌ می‌شد و صورت‌ و حیثیتشان‌ را به‌ خطر می‌انداخت‌. آن‌وقت‌ خدمتکاران‌، پرده‌ای‌ بین‌ آن‌ها و آتش‌ می‌گذاشتند تا صورت‌ و حیثیتشان‌ حفظ‌ شود  .

 براون‌  و  لوینسون‌  ادعا می‌کنند که‌، در زندگی‌ روزمره‌ حیثیت‌ ما به‌ خطر انداخته‌ می‌شود و هدف‌ از به‌کار بردن‌ عبارات‌ مؤدبانه‌،  حفظ‌ حیثیت‌  است‌. این‌ مسأله‌ شبیه‌ داستان‌ بالاست‌. براساس‌ نظریة‌ آن‌ها، در هر ارتباط‌ زبانی‌، متکلم‌ و مخاطب‌، حیثیت‌ و نیازهای‌ حفظ‌ حیثیت‌ را درنظر می‌گیرند. بنابر نوشتة‌ براون‌ و لوینسون‌، حیثیت‌ دو جنبه‌ دارد: مثبت‌ و منفی‌. حیثیت‌ مثبت‌، نیاز انسان‌ به‌ مورد قبول‌ و تأیید واقع‌ شدن‌ است‌؛ به‌ عبارت‌ دیگر، همة‌ ما می‌خواهیم‌ دیگران‌ نیازها و خواهش‌هایمان‌ را قبول‌ کنند و به‌ آن‌ احترام‌ بگذارند. انتظار هم‌ داریم‌ نیازها و خواهش‌هایمان‌ مورد پسند دیگران‌ باشد. حیثیت‌ منفی‌، نیاز انسان‌ به‌ استقلال‌ و خودداری‌ دیگران‌ از ورود به‌ قلمرو شخصی‌ اوست‌. یعنی‌، هر آدمِ به‌بلوغ‌رسیده‌، نیاز به‌ آزادی‌ کنش‌ دارد و دیگران‌ از کنش‌های‌ او نباید جلوگیری‌ کنند.

 چنانچه‌ یکی‌ از حیثیت‌ها، چه‌ مثبت‌ و چه‌ منفی‌، نادیده‌ گرفته‌ شود، عملکردی‌ به‌ نام‌ « کنش‌ به‌ خطر انداختن‌ حیثیت‌  » صورت‌ می‌گیرد. وقتی‌ که‌ چنین‌ کنشی‌ پیدا شود، گوینده‌ از عبارات‌ مؤدبانه‌ به‌ هدف‌ جبران‌ کردن‌ حیثیت‌ مخاطب‌ استفاده‌ می‌کند. اگر حیثیت‌ مثبت‌ به‌ خطر انداخته‌ شود، برای‌ جبران‌ کردن‌ آن‌  ادب‌ مثبت‌  به‌کار می‌رود؛ و اگر حیثیت‌ منفی‌ در خطر باشد،  ادب‌ منفی‌  صورت‌ می‌گیرد. مردم‌ معمولاً در هم‌کنش‌ (تعامل‌ با یکدیگر) تلاش&zwnj

/ 0 نظر / 53 بازدید